một số bước xác định cần thực hiện, và một số giai đoạn khai mở cần được thực nghiệm, trước khi hành giả có thể gặt hái được những thành quả của tham thiền. Như chúng ta đã thấy, tham thiền là một thành phần trong diễn trình tiến hóa, và giống như tất cả những điều khác trong thiên nhiên, tham thiền cũng chậm chạp nhưng chắc chắn, với những kết quả không hề sai chạy. Người tự ý tuân thủ các qui luật và làm việc với hệ thống đào luyện này không hề bị thất vọng. Tham thiền đòi hỏi hành giả phải tự chủ trong mọi việc, và chỉ đạt được mục tiêu trong tham thiền khi đáp ứng được những yêu cầu khác nữa theo “tiến trình có thứ tự” kể trên (như tự chủ và tích cực phụng sự), nhưng không cần có tính cuồng tín. Điều này được giải rõ trong Chí tôn Ca:
certain definite steps to be taken, and certain stages of unfoldment to be experienced before a man can garner the fruits of meditation. It is a part of the evolutionary process, as we have seen, and like all else in nature it is slow but sure, and unfailing in its results. There is no disappointment to the man who is willing to obey the rules and work with the system. Meditation calls for self-control in all things, and unless the work of meditating is itself accompanied by the other requirements under the “ordered process” (such as self-control and active service) it will fail in its objective. Fanaticism is not required. This is made clear in the Bhagavad Gita:
“Người ăn quá ít hoặc ăn quá nhiều, hoặc người có thói quen ngủ quá nhiều hay quá ít đều không thể tham thiền. Chỉ đối với người biết điều độ trong ăn uống và việc làm, cũng như ngủ và thức có điều độ, tham thiền mới trở thành phương tiện tiêu trừ mọi đau khổ. (xlvi)
“There is no meditation for the man who eats too little or for the man who eats too much, or for him whose habit it is to sleep too much or too little. But for him who is regulated in food, in work; regulated also in sleep and in waking, meditation becomes the destroyer of all suffering.” (xlvi)
Có thể xem tham thiền đúng là một phần của tiến trình tự nhiên mà cho đến nay đã đưa con người đi tới trên con đường tiến hóa, từ giai đoạn không mấy khác loài thú, cho đến vị thế hiện tại với những thành đạt trí tuệ, thành tựu khoa học và nỗi niềm băn khoăn, thắc mắc theo sức thôi thúc thiêng liêng. Trung tâm ý thức của con người đã liên tục chuyển dịch, với sự quan tâm, chú ý liên tục tập trung vào một phạm vi các giao tiếp ngày càng rộng mở. Con người đã tiến lên từ trạng thái đời sống thuần thú tính và hoàn toàn thuộc về thể chất, đi vào trạng thái ý thức mạnh mẽ thuộc xúc cảm và cảm quan, mà hiện nay hàng muôn triệu người
Meditation can be regarded rightly as part of the natural process which thus far has carried man forward along the path of evolution from a stage but little removed from the animal to his present position of mental attainment, scientific achievement and divine unrest. Steadily his centre of consciousness has shifted, and steadily his attention has been focussed on an ever widening range of contacts. Man has already passed from the purely animal and physical state of being into that of an intensely emotional and sensory awareness and in this state millions
(xlvi):
Bhagavad Gita, VI., 16-17.
(xlvi):
Bhagavad Gita, VI., 16-17.