b. Xúc giác. Khi đề cập đến chủ đề về giác quan thứ hai, tức xúc giác, chúng ta phải lưu ý rằng giác quan này nổi trội nhất, là giác quan có tầm quan trọng rất lớn trong Thái dương hệ thứ hai này − tức Thái dương hệ của tâm thức cảm dục-tuệ giác (lxxxiii-81) . Mỗi một trong các giác quan này, sau khi đạt đến một trình độ nào đó, bắt đầu kết hợp với các giác quan khác theo một cách mà hầu như không thể biết được nơi mà một giác quan bắt đầu và nơi mà giác quan khác kết thúc. Xúc giác là sự nhận thức bẩm sinh bằng cách tiếp xúc qua sự luyện tập của manas hay trí tuệ theo ba cách :
b. Touch. In taking up the subject of the second sense, that of touch, we must note that this sense is pre-eminently the sense of very great importance in this, the second, solar system—a system of astral-buddhic consciousness. (lxxxiii-81) Each of these senses, after having reached a certain point, begins to synthesise with the others insuch a way that it is almost impossible to know where one begins and the other ends. Touch is that innate recognition of contact through the exercise of manas or mind in a threefold manner:
Dưới hình thức sự nhận thức (recognition)
As recognition.
Dưới hình thức ký ức (memory)
As memory.
Dưới hình thức tiên đoán (anticipation)
As anticipation.
Mỗi một trong năm giác quan, khi được kết hợp với trí tuệ sẽ phát triển bên trong chủ thể một ý niệm thể hiện quá khứ, hiện tại và tương lai. Do đó, khi một người tiến hoá rất cao, đã vượt qua thời gian (như được biết trong ba cõi thấp), và do đó có thể nhìn ba cõi thấp theo quan điểm của Hiện Tại Vĩnh Cửu, người đó đã thay thế các giác quan bằng tâm thức linh hoạt đầy đủ. Người đó biết (knows) và không còn cần các giác quan để hướng dẫn y đến tri thức chút nào nữa. Nhưng vào đúng lúc, và trong ba cõi thấp, mỗi giác quan trên mỗi cõi được dùng để truyền đạt cho Chủ Thể Suy Tư một trạng thái nào đó của phi ngã, và nhờ sự trợ giúp
Each of the five senses, when coupled with manas, develops within the subject a concept embodying the past, the present and the future. Therefore when a man is very highly evolved, has transcended time (as known in the three worlds), and can therefore look at the three lower planes from the standpoint of the Eternal Now, he has superseded the senses by full active consciousness. He knows, and needs not the senses to guide him any longer to knowledge. But in time, and in the three worlds, each sense on each plane is employed to convey to the Thinker some aspect of the not-self, and by the aid
(lxxxiii-81):
Tâm thức cảm dục−tuệ giác (astral–buddhic consciousness) là thuật ngữ được áp dụng đối với tâm thức cơ bản trong Thái dương hệ chúng ta. Nó được tiêu biểu bằng sự cảm xúc (emotion), bằng cảm tưởng (by feeling), cảm giác, mà sau cùng phải được chuyển hóa thành trực giác, tức tri giác và sự hợp nhất tâm linh.
(lxxxiii-81):
Astral-buddhic consciousness is the term applied to the basic consciousness in our solar system. It is characterised by emotion, by feeling, sensation, which have eventually to be transmuted into intuition, spiritual perception and unity.